Column Hella van der Wijst

Schreeuwen

20 juli 2010 - Moet je soms schreeuwen om gehoord te worden? Je zou het bijna geloven als je goed luistert naar wat, waar en wanneer wordt geschreeuwd over belangrijke, maar ook minder belangrijke zaken.

De hardste en grofste schreeuwer wint aan aandacht, zo lijkt het. Volg de debatten maar in de Tweede Kamer of leg je oor te luisteren op een schoolplein. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat schreeuwen tijdens een echtelijke ruzie bij vrouwen hartkwalen kan voorkomen en dat, net als bij kromsnavels, schreeuwen een vorm van aandacht vragen is. Maar schreeuwen in de buurt van roofdieren is weer gevaarlijk en mannen krijgen juist eerder hartklachten door ruzie en schreeuwen.

Juist degene die ervoor pleitte om alles, maar dan ook alles te zeggen/schreeuwen is in 2004 de mond gesnoerd: opiniemaker Theo van Gogh. Het monument dat te zijner nagedachtenis in het Amsterdamse Oosterpark staat, toont aan de ene kant die gesnoerde mond en aan de andere kant het profiel van een schreeuwend gezicht.

Deze zomer herhalen we elke zondag en vrijdag een mooi levensgesprek uit het afgelopen seizoen van De wandeling en dan herbeleef ik alle ontmoetingen. Zo wandel ik vrijdag opnieuw met cabaretier Roué Verveer langs het 4,5 meter hoge, roestvrijstalen beeld, dat zowel de vrijheid van meningsuiting als de schreeuw om genade van Van Gogh verbeeldt. Maar volgens Roué hoef je je mond niet te houden, maar kun je met minder schreeuwen ook de scherpe kanten van de samenleving aanpakken. Op een manier zoals hij zijn eigen kinderen opvoedt: streng maar rechtvaardig en vooral met humor. In zijn cabaretshow M.A.W. zegt hij: ‘Je moet altijd zeggen wat je vindt, als het waar is. Weet wat je schreeuwt en schreeuw niet alleen om aandacht.’ Wie weet word je dan eerder gehoord.

Of wat te denken van stil schreeuwen, zoals Edvard Munch dat mooi heeft verbeeld in een van mijn favoriete schilderijen. Overmand door persoonlijk verdriet wandelde hij op een avond naar Oslo. Gegrepen door het landschap en de lucht met de ondergaande zon voelde hij het landschap rondom hem schreeuwen en kreeg hij een onmachtig gevoel dat hij ijzersterk vastlegde in ‘De schreeuw’. Iedereen denkt daar vele jaren later nog steeds over door: dát heeft pas effect.